
|
![]() |
Pogoda
|
Cyrkulacja lokalna |
Dlaczego powietrze jest w ciągłym ruchu? Co go wywołuje?
|
Słońce nierównomiernie ogrzewa powierzchnię Ziemi, co prowadzi do powstawania różnic ciśnienia. Są one wyrównywane dzięki cyrkulacji powietrza. Ruch powietrza można rozpatrywać w różnych skalach: w skali globalnej (ogólna cyrkulacja atmosfery), w mezoskali (tornada) i w skali lokalnej (wiatry górskie). Na Ziemi są strefy, w których wiatry wieją cały rok z jednego kierunku, są też jednak obszary, gdzie występują sezonowe zmiany kierunku wiatru. Na większości obszarów Ziemi kierunek wiatru zmienia się jednak każdego dnia. Kierunek wiatru jest określany według tego skąd wieje, np. wiatr wiejący z północy jest nazywany wiatrem północnym. |
![]() |
|
Promieniowanie słoneczne jest podstawową siłą napędową procesów wywołujących wiatr, ale istnieją też inne, nie mniej ważne siły:
|
1. Siła poziomego gradientu ciśnienia – jest skutkiem poziomych różnic ciśnienia i wywołuje wiatr. |
|
![]() |
Jak wspomnieliśmy, wiatry powstają, gdy w atmosferze wytworzy się różnica ciśnienia. Im większa jest różnica, tym większa jest siła poziomego gradientu ciśnienia. Odległość między obszarem podwyższonego i obniżonego ciśnienia również ma wpływ na wielkość przyspieszenia ruchu powietrza. Siłę wywołującą wiatr meteorolodzy określają "siłą poziomego gradientu ciśnienia".
|
2. Siła grawitacji – wywołuje pionowe różnice ciśnienia. Jest ona stała na danej wysokości.
|
|
![]() |
|
|
|
![]() |
4. Każdy doświadczył działania siły odśrodkowej, bawiąc się na karuzeli, jadąc na zakręcie samochodem, albo robiąc ostry zwrot na rowerze. |
Bryza lądowa i morskaWoda ma dużo większą pojemność cieplną niż ląd, w związku z tym woda nagrzewa się dużo wolniej niż ląd i może dużo dłużej utrzymywać ciepło. W wyniku tych różnic w pojemności cieplnej, w ciągu dnia, w pobliżu dużych zbiorników wodnych, dochodzi do powstania różnicy temperatury powietrza nad lądem i wodą. Wspomnieliśmy już, że Słońce nierównomiernie ogrzewa Ziemię, co prowadzi do powstawania różnicy ciśnienia i wiatru. W ten sam sposób, wzdłuż wybrzeża, podczas ciepłego, letniego dnia, różnice w nagrzaniu powietrza nad lądem i morzem, prowadzą do powstawania lokalnych wiatrów, zwanych bryzą morską.
|
|
![]() |
5. Bryza morska powstaje podczas słonecznego dnia, gdy powierzchnia lądu jest bardziej nagrzana, niż morze. Powietrze nad lądem ogrzewa się i zaczyna się rozprężać. Ponieważ jest lżejsze niż powietrze otaczające zaczyna się unosić. Na jego miejsce napływa od dołu powietrze chłodniejsze znad morza. |
|
![]() |
6. W nocy woda nie ochładza się tak szybko, jak ląd. W związku z tym cyrkulacja ulega odwróceniu. Powietrze przemieszcza się znad lądu w kierunku morza. Jest to nazywane jest bryzą lądową.
|
Wiatry górskie i dolinneW górach występują specyficzne wiatry lokalne. Stoki gór i strome doliny otrzymują więcej energii słonecznej niż tereny płaskie, co prowadzi do występowania tam wyższych wartości temperatury powietrza. Różnice temperatury prowadzą do powstawania wiatrów lokalnych. Wiatry te wieją w nocy z gór w stronę dolin (wiatry górskie), natomiast podczas dnia w górę (wiatry dolinne).
|
|
![]() |
|
|
![]() |
W ciągu dnia w dolinie wiatry wieją w górę, a w nocy w dół, zatem przemieszczające się powietrze musi być zastępowane nowym. Mogłoby się wydawać, że cyrkulacja powietrza w dolinie jest tak prosta jak to pokazano na ryc. 8, ale taka modelowa sytuacja występuje tylko przez krótki czas w ciągu dnia. Rzeczywiste ruchy powietrza w dolinie są bardziej skomplikowane. |
Czym węższa dolina, tym większy udział zboczy w całkowitej jej powierzchni. Oznacza to większe nagrzewanie i unoszenie powietrza. Na to miejsce napływa powietrze z dna doliny lub nawet z przedpola gór. W ciągu dnia zatem wiatr wieje w górę z obszarów położonych niżej i bardziej płaskich. Nazwa wiatru zawsze wskazuje skąd wiatr wieje, więc w tym przypadku mówimy o wiatrach dolinnych. W nocy zimne powietrze opada wzdłuż zboczy na dno doliny, stąd nazwa wiatr górski. |
|
![]() |
|
![]() |
![]() |
10. Lokalna cyrkulacja powietrza w czasie wiania wiatru dolinnego. |
Podobnie jak w przypadku bryzy morskiej i lądowej, tak też w górach powietrze, które się unosi i przemieszcza musi gdzieś opaść i powrócić do systemu cyrkulacyjnego. Ma to miejsce na większych wysokościach. Schemat przedstawiony na ryc. 10 jest uproszczony, gdyż rzeźba gór jest bardzo urozmaicona, występuje wiele dolin bocznych itp., niemniej jednak ukazuje on podstawowe zasady tej cyrkulacji. |
O tej stronie:Autorzy: Vera Schlanger, Szabolcs Bella - Hungarian Meteorological Service, Budapeszt, Węgry |
Dodatkowe informacje:http://www.infoplease.com |