
|
![]() |
TroposferaDowiedz się więcej! |
Gazy cieplarniane: dwutlenek węgla i metanChociaż to para wodna jest najważniejszym gazem cieplarnianym, to zwykle dwutlenek węgla (CO2) i metan (CH4) trafiają na czołówki gazet. Zawartość tych gazów w powietrzu jest znacznie niższa niż pary wodnej, ale częściowo „zamykają” one małe „okno atmosferyczne”, przez które promieniowanie cieplne może się wydostać w przestrzeń kosmiczną, a ich koncentracja ciągle wzrasta. |
|
![]() |
Ryc. 1 pokazuje dlaczego gazy cieplarniane przyczyniają się do powstawania efektu cieplarnianego. Para wodna pochłania promieniowanie podczerwone emitowane przez Ziemię w szerokim zakresie spektrum i w ten sposób „zatrzymuje” ciepło. Dla pewnych zakresów fal pochłanianie jest jednak bardzo małe, nawet bliskie zera, i nazywamy to oknem atmosferycznym. Jednakże w tych właśnie zakresach fal inne gazy cieplarniane jak CO2 czy CH4, ale także podtlenek azotu, ozon i chlorofluorowęglowodory pochłaniają promieniowanie i „zamykają” okna atmosferyczne |
Efekt ich działania jest znacznie większy niż gdyby zamiast tych gazów w atmosferze znajdowało się odpowiednio więcej pary wodnej. Te gazy cieplarniane są dużo bardziej efektywne, dlatego też należy pamiętać, że oceniając wpływ danego gazu na powstawanie efektu cieplarnianego musimy brać pod uwagę tak jego zawartość w atmosferze, jak też jego wydajność w pochłanianiu promieniowania podczerwonego. Wskaźnik GWP (ang. Global Warming Potential) został opracowany aby porównywać zdolność danego gazu cieplarnianego do zatrzymywania ciepła w atmosferze w odniesieniu do dwutlenku węgla (CO2), uznanego w tym wypadku za punkt odniesienia.
|
Gazy cieplarniane i ich zawartość w powietrzu w 1750 r. (era preindustrialna) oraz w 1998 r., a także przewidywany GWP w ciągu najbliższych 100 lat. Dane z raportu IPCC TAR, 2001 r.: Gaz cieplarniany zawartość 1750 zawartość 1998 GWP
|
Wzrastające emisje CO2Dzięki analizom rdzeni lodowych wiemy, że w ciągu ostatnich 400 000 lat koncentracja CO2 w powietrzu zmieniała się od 180 ppm w czasie zlodowaceń do 280 ppm w czasie interglacjałów. Ta tendencja uległa zmianie wraz z początkiem ery przemysłowej i wzrostem wydobycia i zużycia paliw kopalnych (węgiel, ropa naftowa, gaz) jako źródeł energii. Emisje CO2 wzrastały wykładniczo i obecnie zawartość CO2 w atmosferze wynosi 370 ppm. W porównaniu do raczej stabilnej sytuacji w ciągu ostatnich kilku tysięcy lat, wzrost koncentracji CO2 w ciągu ostatnich 200 lat należy ocenić jako bardzo szybki. Został on spowodowany przede wszystkim działalnością człowieka. Emisje jakich substancji najbardziej się do tego przyczyniły? |
![]() |
|
Każdego roku kilka miliardów ton węgla (1 Petagram C = PgC = 1x1015 g = miliard ton węgla) jest emitowane do atmosfery wskutek działalności człowieka jako CO2. W latach 80. XX w. było to 5,4 ± 0,3 PgC/rok, w latach 90. XX w. 6,3 ± 0,4 PgC/rok, emisje pochodziły prawie wyłącznie ze spalania paliw kopalnych. Kolejne 1,5 - 2 PgC/rok może pochodzić ze zmian użytkowania ziemi, głównie z pożarów lasów. Mniej wiadomo o tym ile CO2 jest pochłaniane przez środowisko przyrodnicze. Na podstawie badań stężenia CO2 w powietrzu wiadomo, że z tego co jest emitowane tylko około 3,2-3,3 ± 0,1 PgC/rok pozostaje w atmosferze. Pochłanianie przez oceany może osiągać wartość 1-2 PgC /rok. W tym przypadku CO2 jest zamieniane na węglany. |
![]() |
|
Zakłada się, że roślinność pochłania około 2 PgC/rok. Oznacza to powstawanie dodatkowej biomasy. Zwłaszcza wiązanie CO2 przez rośliny może bardzo się wahać z roku na rok, nawet dwukrotnie, wskutek zmian warunków pogodowych, spowodowanych np. przez El Niño.
|
Obieg węgla Wymiana CO2 między biosferą i atmosferą ma znacznie większy zakres niż to pokazano na ryc. 4. Szacuje się, że każdego roku około 270 PgC rozpuszcza się w wodzie zawartej w liściach lub też jest czasowo zatrzymywane w trakcie tzw. oddychania autotroficznego. Około 60 PgC jest zużywane co roku na wzrost roślin i nazywamy to produkcją pierwotną netto (ang. net primary production, NPP). Jednak z uwagi na to, że naturalny obieg węgla pozostaje w dynamicznej równowadze, cała NPP wraca do atmosfery poprzez heterotroficzne oddychanie organizmów rozkładających materię organiczną oraz poprzez spalanie biomasy. Zawartość CO2 w atmosferze nie powinna zmieniać się znacząco. Ta równowaga została jednak zakłócona przez dodatkowe emisje CO2 wskutek działalności człowieka, jak opisano powyżej. |
Źródła emisji metanu |
| ![]() |
| ||||||
![]() |
| ![]() |
| ||||||
![]() |
Zawartość metanu w atmosferze w 1998 r. wynosiła około 1745 ppb. Wynik ten został potwierdzony przez różnych badaczy i jest uznawany za pewny. Natomiast emisje metanu z terenów podmokłych i bagiennych wykazują duże zmiany w czasie, zaś emisje z pól ryżowych zostały prawdopodobnie zawyżone (mogą one wynosić tylko 40 Tg / rok). Zatem udział poszczególnych źródeł w całkowitej emisji nie jest do końca znany. Tabela poniżej prezentuje dane opublikowane przez dwa różne zespoły autorów. |
Źródła emisji metanu (roczne globalne emisje):
|
|
![]() |
Około 60% emisji metanu pochodzi z różnych rodzajów działalności ludzkiej jak rolnictwo, spalanie paliw kopalnych i użytkowanie wysypisk śmieci. Wskutek wzrastającego udziału człowieka w emisjach, koncentracja metanu w atmosferze wzrosła ponad dwukrotnie w ciągu ostatnich 1000 lat. Metan jest rozkładany przede wszystkim w reakcji z OH: Reakcja ta zachodzi jednak dość wolno, dlatego też metan wyemitowany do atmosfery pozostaje tam zwykle przez 8,4 lat.
|
Hydraty metanuOgromne ilości CH4 (wciąż nie używane wielkie źródło energii) są uwięzione w hydratach metanu, czyli mieszaninie lodu i metanu o konsystencji ciała stałego. Taka substancja może przetrwać bardzo długo w warunkach wysokiego ciśnienia i niskiej temperatury, np. na dnie oceanów lub głęboko w ziemi na obszarach wieloletniej zmarzliny. Szacuje się, że złoża te zawierają około 10 000 PgC, czyli dwa razy więcej niż tradycyjne paliwa kopalne (ropa naftowa, gaz, węgiel) dostępne na Ziemi. W ciągu ostatnich 400 000 lat (dane z rdzeni lodowych ze stacji Vostok) złoża te nie były źródłem emisji metanu do atmosfery. Jednakże postępujące ocieplenie może spowodować topienie się hydratów metanu w przyszłych stuleciach, co spowoduje dodatkową emisję metanu do atmosfery i nasilenie się efektu cieplarnianego. |
![]() |
|
O tej stronie:
|