
|
![]() |
|
Przyczyny antropogenicznego zanieczyszczenia powietrzaWiększość antropogenicznych zanieczyszczeń powietrza dostaje się do atmosfery w wyniku spalania paliw kopalnych w elektrociepłowniach, w produkcji przemysłowej i transporcie. Jednak w krajach rozwiniętych, w miastach to zanieczyszczenia komunikacyjne odgrywają główną rolę. |
Źródła antropogenicznego zanieczyszczenia powietrzaPodstawowym procesem, w trakcie którego następuje emisja zanieczyszczeń do powietrza atmosferycznego, jest spalanie paliw kopalnych w elektrowniach, elektrociepłowniach, indywidualnych paleniskach domowych oraz przez transport. Zanieczyszczenia emitowane są także przez przemysł oraz przez rolnictwo (więcej na ten temat w części "Przemysł" - link na dole strony).
|
|
![]() |
U zarania ludzkiej cywilizacji jedynie dymy z ognisk i palenisk domowych były antropogenicznym źródłem zanieczyszczenia powietrza. Jednak znaczenie zanieczyszczenia powietrza stale wzrastało. Już w 1273 r. król Anglii Edward I wydał zakaz używania węgla w Londynie, gdyż powodowało to znaczne pogorszenie jakości powietrza. |
W XX wieku dynamiczny rozwój przemysłu i usług doprowadził do dużej koncentracji instytucji i zakładów produkcyjnych na stosunkowo niewielkich obszarach w regionach miejskich i przemysłowych. Do tego dołączył też rozwój motoryzacji i wzrost liczby mieszkańców miast, a więc i liczby budynków w miastach. Ruch samochodowy odgrywa w miastach szczególną rolę, ze względu na duże zagęszczenie ulic i tras komunikacyjnych, w porównaniu z obszarami poza miejskimi. W krajach rozwiniętych, w wielu miastach to właśnie transport jest głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza. Wszystko to sprawia, że warunki życia w mieście stają się coraz trudniejsze. Ponadto miejskie zanieczyszczenia powietrza przyczyniają się do wzmożenia efektu cieplarnianego i globalnego ocieplenia (więcej o efekcie cieplarnianym w części "Troposfera").
|
![]() |
|
Jednostki Emisje wyrażane są zwykle w jednostkach takich jak tysiące ton na rok. Dzieli się je według źródeł i obszarów pochodzenia. Imisje natomiast (czyli stężenie substancji w powietrzu) są podawane w jednostkach odpowiednich dla znacznie mniejszych ilości, np. µg/m3 powietrza, i mówimy o średnich stężeniach globalnych, tak jak w przypadku CO2, albo też dla danego miejsca i czasu, np. SO2 w Londynie w grudniu 1952 r. Globalne zawartości substancji w powietrzu (tzw. stosunek zmieszania) wyraża się w ppm (od ang. parts per million, czyli części milionowe) lub ppb (parts per billion, czyli części bilionowe). Więcej na ten temat koncentracji i stosunku zmieszania w polu tematycznym "Stratosfera"). |
![]() |
|
Emisje antropogeniczne w różnych regionach świataW części "Co to jest zanieczyszczenie powietrza?" zostało wyjaśnione, że niektóre emisje mają globalny wpływ na klimat, zaś inne tylko lokalny. Do głównych obszarów o wysokim zanieczyszczeniu powietrza, będącym wynikiem działalności człowieka, należy zaliczyć: wschodnie wybrzeża Stanów Zjednoczonych i Kanady, Europę, Azję południową i południowo-wschodnią oraz południowo-wschodnią Australię. Występuje tam także duża emisja zanieczyszczeń. Emisje dwutlenku siarki (SO2) i tlenków azotu (NOx) są omówione w części pt. "Kwaśne deszcze". Inne zanieczyszczenia emitowane w dużych ilościach, które mają duże znaczenie dla funkcjonowania systemu klimatycznego, to dwutlenek węgla (CO2) oraz lotne związki organiczne. CO2 i niektóre lotne związki organiczne są gazami cieplarnianymi. Emisje lotnych związków organicznych są omówione w części dotyczącej wpływu przemysłu na zanieczyszczenie powietrza ("Klimat miasta", poziom: więcej). Tabela poniżej i wykresy na ryc. 5 prezentują wielkość emisji w wybranych krajach. Emisje są bardzo zróżnicowane, wskutek wielu przyczyn, objaśnionych przykładowo dla CO2.
|
Wartości w tabeli są podane w tys. tonKliknij na ikonki poniżej żeby zobaczyć dane z tabeli na wykresach! |
|
Emisje zanieczyszczeń Emisja CO2 Emisje zanieczyszczeń |
5. Emisje zanieczyszczen powietrza w wybranych krajach
|
Przykład:
|
|
![]() |
Emisje według kontynentów Azja z Australią i Oceanią emitują jedną trzecią światowego CO2, a Ameryka Północna kolejne 28%, zatem te dwa regiony świata dostarczają łącznie prawie 60% globalnej emisji CO2. Jednakże, chociaż oba regiony emitują prawie po tyle samo CO2 rocznie, przyczyny tak wysokich emisji są w obu przypadkach odmienne. W Azji, Australii i Oceanii żyje około 3 882 milionów ludzi, co stanowi 61% ludności świata. Zaledwie 5% ludności świata (około 400 milionów ludzi, dane z roku 2000) żyje w Ameryce Północnej (USA, Kanada i Meksyk). Przyczyną wysokiej emisji w Azji, Oceanii i Australii jest duża liczba ludzi tam żyjących, podczas gdy w przypadku Ameryki Północnej przyczyną jest bardzo wysokie zużycie energii w różnych formach.
|
|
![]() |
Emisje według krajów Rycina 7 pokazuje które kraje emitują największe ilości CO2 w świecie, np. 23,2% dla USA oznacza, że ten jeden kraj emituje 23,2% emisji całego świata. Jak widać USA, Chiny i Rosja emitują razem 42% globalnej emisji CO2, chociaż mieszka w nich tylko 27% ludności świata. Pośród 7 największych światowych emitorów nie ma krajów z Półkuli Południowej; 3 z nich to kraje europejskie, 3 azjatyckie i 1 z Ameryki Północnej (zauważ, że Rosja leży zarówno w Europie jak też w Azji, ale zazwyczaj wlicza się ją do Europy).
|
Emisje na głowę mieszkańca Rycina 8 pokazuje ile CO2 jest emitowane w wybranych krajach na głowę mieszkańca, np. w USA to 19,7 ton na mieszkańca, zaś w Indiach to tylko 1,1 tony. Tak wielkie różnice są skutkiem różnych poziomów rozwoju gospodarczego w poszczególnych krajach. Czym bardziej komfortowe życie (czyli z użyciem samochodu, klimatyzacji, różnych elektrycznych urządzeń AGD) tym większej produkcji energii to wymaga, a to pociąga za sobą zwiększone emisje CO2. |
![]() |
|
Emisje antropogeniczne według sektorówAntropogeniczne zanieczyszczenie powietrza pochodzi z wielu źródeł. Zwykle jedno źródło emituje wiele rodzajów zanieczyszczeń. Pewne rodzaje działalności ludzkiej np. transport, są jednak decydujące dla emisji niektórych zanieczyszczeń, tzn. są głównie odpowiedzialne za emisję danego zanieczyszczenia. Dane z bazy UNECE/EMEP (United Nations Economic Commission for Europe/Co-operative programme for monitoring and evaluation of long range transmission of air pollutants in Europe) pokazują które działy gospodarki (czyli jakie rodzaje działalności człowieka) były głównie odpowiedzialne za emisje tlenku węgla (CO), tlenków azotu (NOx) i dwutlenku siarki (SO2) w Europie, w roku 2001. Emisje są podane w jednostce SI "gigagramy" (Gg); 1 Gg = 1000 ton.
|
Tlenek węgla (CO)W Europie, w roku 2001, zostało wyemitowane 30 679 Gg CO. Głównym źródłem antropogenicznego CO w powietrzu był transport (60%) i przemysł (36% całkowitej emisji). Utylizacja odpadów i rolnictwo miały znikome znaczenie. Więcej o emisjach CO w części "Troposfera", podstawy. |
![]() |
|
|
![]() |
Tlenki azotu (NOx)Transport był także głównym źródłem NOx i dostarczył 63% ich całkowitej emisji, czyli 10 056 Gg w roku 2001. Udział przemysłu wyniósł 35%. Ponownie emisje z utylizacji odpadów i rolnictwa miały znikome znaczenie. |
Tlenki siarki (SOx)W przeciwieństwie do CO i NOx, głównym źródłem emisji SOx był przemysł. Dostarczył on 93% całkowitej emisji SOx w roku 2001, a emisja całkowita wyniosła 5 949 Gg. Wszystkie pozostałe działy gospodarki dostarczyły łącznie zaledwie 7%. Dowiedz się więcej o emisjach SO2 i NOx w części poświęconej kwaśnym deszczom! |
![]() |
|
|
![]() |
Emisje w miastachW każdym mieście zarówno główne źródła emisji, jak też główne zanieczyszczenia powietrza mogą być różne. Zależy to od takich czynników jak: rodzaj przemysłu zlokalizowanego w danym mieście, intensywność ruchu drogowego, systemy grzewcze stosowane w budynkach itd. Zanieczyszczenia powietrza w mieście są emitowane przez tzw. niskie źródła emisji (np.indywidualne systemy grzewcze w domach), wysokie źródła emisji (np. wysokie kominy fabryczne) i źródła mobilne (samochody, autobust). Dla przykładu Kraków jest średniej wielkości miastem w południowej Polsce (800 000 mieszkańców), z rozwiniętym przemysłem ciężkim (huta stali, duża elektrociepłownia) i intensywnym ruchem ulicznym. Przemysł dostarcza prawie całą emisję SO2, i tak samo dużo CO jak transport, ale znacznie więcej NOx i pyłów. Inne żródła zanieczyszczeń mają znikome znaczenie. Jednakże w wielu miastach Europy Zachodniej transport jest głównym źródłem takich zanieczyszczeń jak CO czy NOx, ponieważ przemysł ciężki został przeniesiony w inne miejsca lub zastąpiony nowymi, czystymi technologiami.
|
13. Emisje CO, NOx i pyłów według sektorów gospodarki w Krakowie w roku 2001. |
Zanieczyszczenia powietrza są emitowane także przez przemysł i rolnictwo: |
O tej stronie: |